Kocaeli’de Kademeli Su Tarifesi Uygulamasına İlişkin Ekonomik ve Sosyo-Politik Değerlendirme: Asgari Ücretli ve Emekli Haneleri Üzerindeki Enflasyonist Baskılar Bağlamında Revizyon İhtiyacı Vardır.

Kocaeli Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSU) tarafından uygulamaya alınan kademeli su tarifesi, kent ölçeğinde süregelen ekonomik kırılganlıklar, hane halkı gelirlerindeki reel erime ve enflasyonist baskıların yoğunlaştığı mevcut konjonktür içerisinde yeniden tartışmaya açılmıştır. Uygulamanın özellikle asgari ücretli, düşük gelirli, emekli ve kalabalık hane grupları üzerinde öngörülmeyen mali yükler oluşturduğu tezi kamuoyunda ağırlık kazanmıştır.

Türkiye genelinde son dönemde kiralar, gıda, enerji, ulaşım ve temel altyapı hizmetleri kalemlerinde gözlenen fiyat artışlarının Kocaeli özelinde daha belirgin hissedildiği; sanayi-şehir yapısı nedeniyle hane bütçelerinin zaten baskı altında olduğu tespit edilmektedir. Emeklilerde reel gelir kaybı, asgari ücretlilerde ise geçim standardının düşmesiyle birlikte su faturaları, bütçede mecburi tüketim kategorisi altında giderek daha yüksek pay almaya başlamıştır.

“Tasarruf Politikası” mı, “Cezalandırıcı Tarife” mi?

İlgili tarife teorik düzlemde su tasarrufu gerekçesiyle kurgulanmış olsa da uygulamada tüketim kademelerinin mecburi ihtiyaç sınırını aşan biçimde fiyatlandığı, hanelerin “lüks tüketici” kategorisine adeta otomatik olarak dahil edildiği yönünde eleştiriler yükselmektedir. Uygulamanın mevcut haliyle temel sosyal belediyecilik ilkeleriyle uyumsuzluk yarattığı ve altyapısal bir kamu hizmetinin ticari meta niteliğine sürüklendiği iddia edilmektedir.

Toplu Konutlar ve Teknik Maliyet Sorunu

Site ve toplu konut yönetimlerinde, ortak kullanım alanları ve sayaç sistemlerindeki teknik süreçler nedeniyle faturaların hızla üst kademeye taşındığı; bunun da kalabalık ve düşük gelirli hanelerin maliyetini artırdığı raporlanmaktadır. Bu durumun, gelir düzeyi düşük fakat konut tipolojisi gereği toplu yaşam alanlarında bulunan nüfusu orantısız biçimde etkilediği ifade edilmektedir.

1.          Gelir Grupları Üzerinde Enflasyonist Etki:

Tarifede yapılan artış ve kademeli fiyatlandırma, mevcut makroekonomik koşullarda asgari ücretli ve emekli gelir grubu üzerinde negatif bütçe şoku yaratmaktadır.

2.          Zorunlu Tüketim Fiyat Esnekliği:

Su tüketiminin gelire duyarlılığı düşük olduğundan, tarife artışı tasarruf artırmak yerine refah erozyonuna yol açmaktadır.

3.          Hane Büyüklüğü Faktörü:

Aynı kota üzerinden belirlenen kademeler, kalabalık haneleri cezalandırıcı sonuçlar doğurmaktadır.

4.          Belediye Hizmetlerinde Sosyal Adalet Prensibi:

Uygulama, yerel yönetimler açısından “sosyal belediyecilik” yükümlülükleriyle normatif uyum sorunları barındırmaktadır.

5.          Hane Nüfusuna Göre Esnek Kota Modeli

Tarife kademelerinin hane nüfusuna göre dinamik olarak belirlenmesi; 1–2 kişilik hanelerle 5–6+ kişilik hanelerin aynı kota altında değerlendirilmemesi.

6.          Gelir Bazlı Destek Mekanizması

Asgari ücretli, emekli ve sosyal yardım alan haneler için koruyucu tarife veya indirim bandı uygulaması.

7.          Toplu Konutlar İçin Özel Teknik Tarife

Ortak kullanım alanlarının teknik maliyetlerini ayrıştıran ve toplu kullanım alanları mağduriyetini gideren site-özel  tarifelendirme.

8.          Altyapı ve Şeffaflık Bileşeni

Tasarruf bilincinin yalnızca fiyat sinyaliyle değil; teknik verimlilik, altyapı iyileştirmesi, sızıntı önleme, bilgilendirme ve denetim mekanizmalarıyla desteklenmesi.

9.          Kriz Dönemi Kamu Hizmeti İlkesi

Ekonomik kırılganlık dönemlerinde suyun piyasa malı değil, temel yaşam hakkı olduğu ilkesine uygun geçici koruyucu düzenlemelerin devreye alınması.

Sonuç olarak;

1.          Kocaeli kamuoyunda yükselen talep nettir!
2.          Su bir lüks değil, haktır!
3.          Tarifelendirme ise cezalandırıcı değil, adil ve sosyal duyarlılığı yüksek bir modele kavuşturulmalıdır!
4.          Devletin ve yerel yönetimlerin asli sorumluluğu, mevcut geçim sıkıntılarının derinleştiği ekonomik konjonktürde, hane halkı refahındaki kaybı artıracak düzenlemeler yerine, koruyucu sosyal politika araçlarını güçlendirmektir!

’